Στενά του Ορμούζ: Το σημείο μηδέν μιας νομισματικής σύγκρουσης

Εδώ και περίπου δυο μήνες τα στενά του Ορμούζ έχουν μετατραπεί στο πιο εύφλεκτο σημείο του πλανήτη, όπου μια μόνο σπίθα είναι αρκετή για να προκαλέσει μια γενικευμένη σύρραξη πάνοπλων αντιπάλων.

21/02/2012 16:17

Εδώ και περίπου δυο μήνες τα στενά του Ορμούζ έχουν μετατραπεί στο πιο εύφλεκτο σημείο του πλανήτη, όπου μια μόνο σπίθα είναι αρκετή για να προκαλέσει μια γενικευμένη σύρραξη πάνοπλων αντιπάλων.

Ηταν 27 Δεκεμβρίου του 2011, όταν ο Ιρανός αντιπρόεδρος Μοχάμεντ Ρεζά Ραχίμι προειδοποίησε ότι η Τεχεράνη θα μπλοκάρει το στενό και θα δημιουργήσει χάος στις διεθνείς αγορές πετρελαίου, εάν η Δύση επέβαλε νέες οικονομικές κυρώσεις στη χώρα του. Ο δε Μπαράκ Ομπάμα απάντησε ότι, εάν χρειαστεί, η Αμερική θα χρησιμοποιήσει βια, προκειμένου να παραμείνουν ανοιχτά τα στενά του Ορμούζ.

Τις εμπρηστικές δηλώσεις και των δύο πλευρών ακολούθησε η υπέρ-συγκέντρωση στρατιωτικών δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή και η διεξαγωγή πολεμικών ασκήσεων. Μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα είχε στηθεί στην περιοχή σκηνικό πολέμου.

Για να ψηλαφίσει κανείς το γιατί μέσα σε τόσο λίγο χρόνο η κατάσταση μετεξελίχθηκε σε έκρυθμη είναι απαραίτητο να ελέγξει εξονυχιστικά τις αφορμές, να μελετήσει τη γεωπολιτική σημασία των στενών του Ορμούζ και τη θέση των αντιμαχόμενων στην παγκόσμια οικονομία.

Η «διαχρονική» αφορμή

Η αφορμή για την επιβολή κυρώσεων από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ κατά του Ιράν εδώ και περίπου έξι χρόνια είναι το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Είναι, όμως, και η πραγματική αιτία;

Τον Ιούνιο του 2010, οπότε και το 15μελές Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ επέβαλε νέες κυρώσεις, ο Αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα δήλωνε ότι σέβεται το δικαίωμα του Ιράν να έχει πρόσβαση σε πυρηνική ενέργεια για ειρηνικούς σκοπούς. Χαρακτήριζε, όμως, «ιδιαίτερα ανησυχητικές» τις ενέργειες των Ιρανών ηγετών. Η απορία που εύλογα δημιουργήθηκε μετά από τις δηλώσεις αυτές του Ομπάμα είναι ποια είναι τελικά η «κόκκινη γραμμή» για τη Δύση, η οποία διαχωρίζει τις ενέργειες του Ιράν σε ανησυχητικές και μη. Στην περίπτωση του Ιράκ το 2003 «κόκκινη» γραμμή αποτελούσε και μόνο το γεγονός του εμπλουτισμού ουρανίου, ενώ δεν υπήρχε ούτε συζήτηση για δικαίωμα πρόσβασης σε πυρηνική ενέργεια.

Ο πρώην διευθυντής της CIA και νυν Υπουργός Αμυνας, Λέον Πανέτα, σε δηλώσεις του τον περασμένο Ιανουάριο, προσδιόρισε την «κόκκινη γραμμή» των ΗΠΑ. «Δεν πρόκειται να επιτρέψουμε στο Ιράν να αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Αυτή είναι η «κόκκινη γραμμή για μας» δήλωσε, συμπληρώνοντας πως οι τελευταίες πληροφορίες των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών δείχνουν πως το Ιράν συνεχίζει το πυρηνικό του πρόγραμμα, αλλά δεν προτίθεται να προχωρήσει σε κατασκευή πυρηνικού όπλου επιβεβαιώνοντας τις από το 2005 δεσμεύσεις του πνευματικού ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενέι.

Υπάρχουν τελικά στην πραγματικότητα οι «κόκκινες γραμμές», που επικαλούνται οι ΗΠΑ για τις κυρώσεις και τις επεμβάσεις, ή μήπως το πραγματικό κίνητρο είναι για μια ακόμη φορά το πετρέλαιο;

Πόλεμος για το πετρέλαιο...

Για οποιαδήποτε διαμάχη προκύπτει στην ευρύτερη περιοχή του Περσικού κόλπου είναι βέβαιο ότι το πετρέλαιο παίζει καθοριστικό ρόλο. Στο υπέδαφος της περιοχής υπάρχουν αποδεδειγμένα περί τα 750 δισ. βαρέλια πετρελαίου, τα μεγαλύτερα αποθέματα παγκοσμίως, ενώ το 1/5 της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου με δεξαμενόπλοια περνάει μέσα από τα στενά του Ορμούζ. Ακόμη δε και μια ολιγοήμερη σύρραξη στην περιοχή θα είχε ανυπολόγιστες συνέπειες στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου.

Πολλοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι ίσως παρατηρούσαμε μια εκτίναξη των τιμών στα 200 και πλέον δολάρια το βαρέλι, κάτι το οποίο θα απομάκρυνε οποιαδήποτε προοπτική ανάκαμψης της παγκόσμιας οικονομίας και θα βύθιζε την Ευρώπη και την Αμερική σε μια νέα, δίχως προηγούμενο, οικονομική ύφεση. Και φυσικά, αυτοί που θα υπέφεραν μαζί με τους Ιρανούς είναι οι αδύναμες οικονομίες της Ευρωζώνης (Ιταλία, Ισπανία, Ελλάδα), που, λόγω έλλειψης ρευστότητας, η εξάρτησή τους από το φθηνό και με πίστωση ιρανικό πετρέλαιο είναι τεράστια.

Από την άλλη πλευρά, η Κίνα, που ήδη εισάγει το 22% του ιρανικού πετρελαίου, με τις ολοένα και αυξανόμενες ενεργειακές της ανάγκες, θα μπορούσε να καταναλώνει ακόμη περισσότερο και φθηνότερο ιρανικό πετρέλαιο. Η Ρωσία θα μπορούσε να αυξήσει το μερίδιο της στην αγορά ενέργειας της Ευρώπης, η οποία αποκλεισμένη από το ιρανικό πετρέλαιο θα το πλήρωνε φυσικά σε υψηλότερες τιμές. Η Σαουδική Αραβία θα έτριβε τα χέρια της, αφού οι υψηλές τιμές θα της εξασφάλιζαν κοινωνικές παροχές ικανές να αποτρέψουν μια όψιμη «αραβική άνοιξη», ενώ το Ιράκ με τα πορώδη σύνορα και η Τουρκία θα εξελισσόταν σε μια ακμάζουσα «μαύρη» αγορά ιρανικού πετρελαίου βοηθώντας έτσι και το Ιράν να αποφύγει τις κυρώσεις της Δύσης.

Μήπως, λοιπόν, οι ΗΠΑ δεν υπολόγισαν σωστά τις συνέπειες των κινήσεών τους και άθελά τους θα ευνοήσουν αρκετούς αντιπάλους τους για να εξασφαλίσουν τον απόλυτο έλεγχο στα πετρέλαια του Περσικού κόλπου;

...και για το δολάριο

Η απάντηση είναι πως όχι. Για τις ΗΠΑ διακυβεύονται πολλά περισσότερα από το πετρέλαιο και την τιμή του.

Η αμερικανική νομισματική πολιτική μειώνει διαχρονικά την αξία του δολαρίου με τη συνεχή διοχέτευση στην αγορά δολαρίων μέσω της κεντρικής της τράπεζας. Αν το πετρέλαιο δεν αποτιμούνταν σε δολάρια και όλες οι χώρες του κόσμου δεν «αναγκάζονταν» να αγοράζουν δολάρια για να εξοφλήσουν τις εισαγωγές πετρελαίου, τότε η αμερικανική οικονομία δε θα μπορούσε να απολαμβάνει χαμηλότοκα ομόλογα, ούτε να διατηρεί το δημοσιονομικό της έλλειμμα σε επίπεδα που είναι αδιανόητα για άλλες χώρες. Με λίγα λόγια αργά ή γρήγορα θα είχε καταρρεύσει.

Η αμφισβήτηση, λοιπόν, του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος είναι για τις ΗΠΑ ζήτημα ζωής και θανάτου. Αξίζει να θυμηθούμε το παράδειγμα του Σαντάμ Χουσεϊν που υπέγραψε συμβόλαια πώλησης ιρακινού πετρελαίου σε ευρώ, το Σεπτέμβριο του 2000 και 3 χρόνια αργότερα βρέθηκε απαγχονισμένος μετά την εισβολή των Αμερικανών στο Ιράκ, αλλά και πρόσφατα τον Μουαμάρ Καντάφι της Λιβύης που πρωτοστάτησε στην προσπάθεια δημιουργίας νέου νομίσματος ανταλλάξιμου σε χρυσό για να αντικαταστήσει το δολάριο και βρέθηκε κατακρεουργημένος μετά το ανελέητο σφυροκόπημα της Λιβύης από τους «συμμάχους».

Αγνοώντας τις απειλές από πλευράς ΗΠΑ και τις κυρώσεις συνολικά της Δύσης, το Ιράν έκλεισε κατά τα τέλη του προηγούμενου χρόνου και τις αρχές του παρόντος μια σειρά διμερών συμφωνιών με χώρες-μεγαθήρια, από οικονομικής και ενεργειακής άποψης, για την πραγματοποίηση συναλλαγών στα εθνικά τους νομίσματα.

Το χορό της αμφισβήτησης του δολαρίου πάντως άνοιξαν Κίνα και Ρωσία που εδώ και σχεδόν ένα χρόνο χρησιμοποιούν τα νομίσματά τους στις μεταξύ τους οικονομικές συναλλαγές. Ακολούθησε τον περασμένο Δεκέμβριο το Ιράν με την Κίνα, υπογράφοντας δύο συμφωνίες για την ενίσχυση των εμπορικών σχέσεων και των επενδύσεων, σύμφωνα με τις οποίες οι συναλλαγές τους δε θα γίνονται ούτε σε δολάρια ούτε σε ευρώ. Ενώ τον ίδιο μήνα Ιαπωνία και Κίνα συμφώνησαν να συναλλάσσονται χωρίς τη διαμεσολάβηση του δολαρίου. Τέλος, στις 7 Ιανουαρίου, Ιράν και Ρωσία αντικατέστησαν το αμερικανικό νόμισμα στις μεταξύ τους συναλλαγές, ενώ και η Ινδία φέρεται αποφασισμένη να μην διακόψει τις εισαγωγές ιρανικού πετρελαίου, οι οποίες μακροπρόθεσμα είναι εξίσου απίθανο να γίνονται σε δολάρια.

Σημειωτέον ότι οι χώρες-«αποστάτες» από το δολάριο είναι εκτός από τεράστιοι πετρελαϊκοί παίκτες και από τους μεγαλύτερους παραγωγούς χρυσού παγκοσμίως. Το γεγονός αυτό, επισημαίνουν πολλοί αναλυτές, μπορεί να είναι η απαρχή μιας σταδιακής εγκατάλειψης, από μια σειρά κρατών, του δολαρίου σαν παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα και μιας τάσης συνεχούς μείωσης των επενδύσεων σε ομόλογα του αμερικανικού δημοσίου κάτι που αναμένεται να προκαλέσει σοβαρούς τριγμούς στην ούτως ή άλλως εύθραυστη αμερικανική οικονομία.

Σε όλα αυτά αν προστεθεί η προεκλογική περίοδος στις ΗΠΑ, κατά την οποία οι ρεπουμπλικάνοι υποψήφιοι εξαπολύουν σφοδρή επίθεση στον Ομπάμα για τη διαλλακτική του στάση στο θέμα του Ιράν, η αδιάλλακτη στάση του Ισραήλ και η ισχυρή επιρροή του ισραηλινού λόμπι στο Λευκό Οίκο, γίνεται σαφές πως τους επόμενους μήνες τα στενά του Ορμούζ θα είναι το «σημείο μηδέν» μιας δυνητικής παγκόσμιας σύγκρουσης.

Δευτέρα, 25 Σεπτεμβρίου 2017

ΕΙΣΟΔΟΣ

  1. 1 Τα «κουρέματα» χρέους παγκοσμίως από το 1970 έως σήμερα

    Interactive

    Ανατρέχοντας ιστορικά στο παρελθόν της ανθρώπινης ιστορίας, οι κρίσεις χρέους, οι στάσεις πληρωμών, τα οικονομικά «κουρέματα» και οι επαναδιαπραγματεύσεις κρατικών χρεών αποδεικνύονται τόσο παλιές, όσο και ο δημόσιος δανεισμός. Η πρώτη περίπτωση ελεγχόμενης χρεοκοπίας καταγράφεται στην Αρχαία Ελλάδα το 454 π.χ., όταν δέκα από τις δεκατρείς πόλεις-κράτη της Δηλιακής Συμμαχίας, που είχαν προχωρήσει σε δανεισμό από το Ναό της Δήλου, δήλωσαν αδυναμία αποπληρωμής του χρέους και κήρυξαν την πρώτη επίσημη στάση πληρωμών στην παγκόσμια ιστορία, ενώ οχτώ εξ αυτών ζήτησαν επαναδιαπραγμάτευση των όρων δανεισμού.

  2. 2 Εχουν σχέση οι ταραχές στο Λονδίνο με την ανεργία και τη φτώχεια;

    Interactive

    Παίρνοντας τα γεωγραφικά δεδομένα της ανεργίας αλλά και των ατόμων κάτω των 25 ετών που αιτούνται επιδόματος κοινωνικής πρόνοιας στο Λονδίνο και βάζοντάς τα σε ένα χάρτη μαζί με τα σημεία των ταραχών που ξέσπασαν τις τελευταίες ημέρες φτάνει κανείς εύκολα σε αποκαλυπτικά συμπεράσματα για το οικονομικό προφίλ των συμμετεχόντων.

  3. 3 Πόσο πιθανό είναι ένα «ντόμινο» στην παγκόσμια οικονομία

    Interactive

    Τα πρώτα σημάδια μετάδοσης της ελληνικής κρίσης χρέους σε ολόκληρη την Ευρωζώνη έκαναν την εμφάνισή τους στα τέλη Ιουνίου. Μεσολάβησαν οι πανηγυρισμοί για την επίτευξη της συμφωνίας στήριξης της Ελλάδας από την ΕΕ στις 21 Ιουλίου και ο πρόσκαιρος καθησυχασμός των αγορών, για να επανέλθει έπειτα από μόλις 15 ημέρες η εκ νέου εκτόξευση των αποδόσεων των Ιταλικών και Ισπανικών ομολόγων, αναζωπυρώνοντας τους φόβους για μεταφορά της κρίσης στο σκληρό πυρήνα της Ευρωζώνης.

  4. 4 Ντόμινο λουκέτων σε διαφημιστικές φέρνει το Alter

    Interactive

    Η δεινή οικονομική θέση στην οποία έχει υποπέσει το τηλεοπτικό κανάλι Alter φαίνεται να επιφέρει σε αδιέξοδο μεγάλο αριθμό διαφημιστικών εταιρειών, πολλές εκ των οποίων κινδυνεύουν με λουκέτο, εξαιτίας των ανοιγμάτων που είχαν πραγματοποιήσει προς αυτό.

  5. 5 Oι απώλειες των αμερικανών στρατιωτών στο Αφγανιστάν

    Interactive

    Με αρνητικό ρεκόρ 368 νεκρών αμάχων πολιτών κλείνει ο μήνας Μάιος για το Αφγανιστάν, 18 περισσότεροι από τον μέχρι πρότινος πιο βίαιο μήνα του 2010, τον Αύγουστο. 82% των νεκρών αποδίδονται σε επιθέσεις των Ταλιμπάν και μόλις 12% σε Νατοϊκές επιθέσεις σύμφωνα με τον ΟΗΕ.

    Η κατάσταση στη χώρα μετά τον θάνατο του Μπιν Λάντεν παραμένει κρίσιμη και οι προσπάθειες των Αμερικανών να προσεγγίσουν τους Ταλιμπάν για περαιτέρω συμφωνία αποβαίνουν άκαρπες, αφού μόλις 1.700 από τους 40.000 δέχθηκαν να μπουν σε διάλογο.

    Παρ' όλα αυτά, οικονομικοί κυρίως λόγοι κάνουν τον πρόεδρο Ομπάμα να προτείνει πρόγραμμα σταδιακής αποχώρησης των στρατιωτικών δυνάμεων από την περιοχή και να επιχειρείεί να τερματίσει τον μεγαλύτερης διάρκειας πόλεμο στην ιστορία της Αμερικής.

  1. 1 Η εξέλιξη της μέσης θερμοκρασία ανά περιοχή

    Interactive

    Το βρετανικό Met Office έδωσε στη δημοσιότητα δεδομένα από 1300 μετεωρολογικούς σταθμούς σε όλο τον κόσμο σύμφωνα με τα οποία επαληθεύονται οι εκτιμήσεις για άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας. Απομονώσαμε και σας παρουσιάζουμε τα δεδομένα που αντιστοιχούν στη χώρα μας. (Δεν υπάρχουν στοιχεία για την περιοχή της Μακεδονίας).

  2. 2 Πειρατεία σε ελληνικό δεξαμενόπλοιο

    Ελλάδα

    Από εννέα ένοπλους Σομαλούς κατελήφθει το πρωί της Κυριακής το με ελληνική σημαία δεξαμενόπλοιο Maran Centaurus. Το πλήρωμα του πλοίου αποτελείται από 28 ναυτικούς, εκ των οποίων οι 9 είναι Ελληνες. Οι υπόλοιποι είναι ένας Ρουμάνος, δύο Ουκρανοί και 16 Φιλιππινέζοι και όλοι είναι καλά στην υγεία τους όπως διαβεβαίωσε ο υποπλοίαρχος που επικοινώνησε με την ιδιοκτήτρια εταιρεία.

  3. 3 Χρέος Ελλάδας σε χρυσό

    Ελλάδα

    To χρεός της χώρας μας 298 δις. ευρώ είναι ευθεία δυσανάλογο με το αποθεματικό μας σε χρυσό, ενώ θα μπορούσε να περιγραφεί με 1,8 φορές τον πύργο του Άιφφελ σε χρυσό, είτε με το συνολικό αποθεματικό σε χρυσό των ΗΠΑ, Γερμανία και Ιαπωνία μαζί.

  4. 4 Οι νέες τεχνολογίες γεννάνε συγγραφείς

    Διεθνή

    Αν ο σχεδόν καθολικός αλφαβητισμός αποτελεί κεντρικό χαρακτηριστικό του σύγχρονου παγκόσμιου πολιτισμού, η σχεδόν καθολική ικανότητα και δυνατότητα του καθένα να είναι συγγραφέας, αναμένεται να χαρακτηρίσει τον επόμενο πολιτισμό της ανθρωπότητας.

  5. 5 Ενταση με πυρά στην Κορέα

    Διεθνή

    Δυνάμεις της Νότιας Κορέας ανταπέδωσαν τα πυρά πυροβολικού που εξαπέλυσε ο στρατός της Βόρειας Κορέας σε ύδατα που βρίσκονται κοντά σε διαμφισβητούμενη περιοχή στην μεθόριο, μετέδωσε το νοτιοκορεάτικο ειδησεογραφικό πρακτορείο Yonhap επικαλούμενο μη κατονομαζόμενη στρατιωτική πηγή.